ტრადიცია და თანამედროვეობა

ფოტო: ლევან ხერხეულიძე
ტრადიციაზე საუბრისას ევროპელი ამბობს: "ტრადიცია მხოლოდ იმას როდი ნიშნავს, რომ ერთი თაობა ბრმად და ერთგულად ბაძავდეს წინა თაობას. ტრადიცია, უპირველეს ყოვლისა, გულისხმობს ისტორიის შეგრძნებას, როცა წარსული არა მარტო წარსულად უნდა აღვიქვათ, არამედ თანამედროვეობადაც".

ქართველს კი (ოღონდ მოაზროვნეს) ეჭვი აწუხებს: "საკითხავია, დგას თუ არა ჩვენს უკან იმის ტრადიცია, რომ დღეს გვქონდეს რელიგიური კულტურა, აზროვნების კულტურა, ზნეობის კულტურა და ა.შ."

როგორია ტრადიციის სტრუქტურა, როდის იქცევა ის ღირებულებად, ან სიმახინჯედ. რა არის ჩვენი იდენტობის მთავარი მახასიათებლები, რომელი ტრადიციული ფასეულობით შევდივართ ევროპულ სივრცეში და როგორ თანაარსებობენ ტრადიცია და თანამედროვეობა. დისკუსიაში მონაწილეობენ: ფილოსოფოსი სერგო რატიანი, კულტუროლოგი ლელა იაკობაშვილი, მწერალი დათო ტურაშვილი, მთარგმნელი და გამომცემელი ინგრიდ დეხრავე.

 

სერგო - ტრადიციას აქვს საინტერესო და ამავე დროს უცნაური სტრუქტურა. ერთი შეხედვით, ის ეკუთვნის წარსულს, მაგრამ არამცთუ უნდა წარსულად იქცეს, არამედ გარკვეული პრეტენზიაც კი აქვს აწმყოზე. როდესაც ტრადიციაზეა საუბარი, პრობლემა არის არა ჩვენი მიმართება წარსულისადმი, არამედ ის, თუ როგორ მუშაობს ის დღევანდელობაში. ვფიქრობ, თანამედროვე საზოგადოებამ უნდა გადაწყვიტოს, ვაქციოთ ტრადიცია წარსულად და ეს იყოს ჩვენი ხერხემალი თუ პარალელურად დავიწყოთ ახლის შექმნაც. ქართველობის დასამტკიცებლად ილია ჭავჭავაძეს სულაც არ სჭირდებოდა ჩოხითა და ქამარ-ხანჯლით სიარული, ის იყო ქართველი თავადი, რომელმაც იცოდა, რომ მისი ისტორია იყო მისი ისტორია, რომელსაც ხელი არ უნდა შეეშალა თავისუფალი აწმყოს შექმნაში.

დათო - ილია სპეციალურად არ იცვამდა ჩოხას, იმიტომ, რომ უნდოდა ორიენტირი ყოფილიყო ევროპული. ჩემთვის ყველაზე ევროპელი ქართველი არის ილია ჭავჭავაძე.

ქეთი - როცა მიჯნავთ ევროპელსა და ქართველს, გულისხმობთ იმას, რომ ღირებულებათა სისტემის მხრივ ეს ორი ცნება წინააღმდეგობაშია ერთმანეთთან?  აქვე ვთქვათ, რა შეიძლება ჩაითვალოს ქართული იდენტობის ძირითად მახასიათებლებად, რითაც სხვებს ვგავართ, ან განვსხვავდებით მათგან.

ლელა - ის განცდა, რომ მინდა ვიყო ევროპელი, ნამდვილად არსებობს, რადგან ჩვენც გვაქვს ღირებულებათა გარკვეული სისტემა, რომლითაც ევროპულთან ვიკვეთებით, მაგრამ მართლა ვერ გეტყვით, ეს რა არის. ეს არის ევროპული იდენტობა, სახელმწიფოებრივი იდენტობა, მონარქიული ტიპის იდენტობა, განმანათლებლობის შემდეგ აწყობილი იდენტობა თუ რა არის. ილიას თემა რომ გავაგრძელო, ერთი რამ ნათელი ხდება - ღირებულებათა ის სისტემა, რაზედაც იდგა ქართული იდენტობა ილიას დროს, ეს იყო: მამული, ენა, სარწმუნოება. ამ ადამიანმა თქვა, რომ აღარ გამოგვადგებოდა ეს კონცეფცია. "მოვიკლათ წარსულ დროებზე დარდი, ჩვენ უნდა ვსდიოთ ახლა სხვა ვარსკვლავს, ჩვენ უნდა ჩვენი ვშვათ მყოობადიო" და შემოგვთავაზა ევროპული მოდელი, რაც ნიშნავდა: განმანათლებლობას, ფულად საკომუნიკაციო სივრცეს და ვირტუალურ საკომუნიკაციო სივრცეს. ამ სამი ფორმით ილიამ მომავლის გზაც მონიშნა. პირველი საგანმანათლებლო სქემაში გადაწყვიტა, ქართველებისათვის განათლების მარცვალი რომ ჩაეგდო. მეორე, იფიქრა, რომ ფულადი კომუნიკაციები ძალიან მნიშვნელოვანია სახელმწიფოებრივი იდენტობისათვის და პირველი ქართული ბანკიც მისი ინიციატივა იყო. მესამე, ევროპაში აპრობირებული ვირტუალური საკომუნიკაციო სივრცე ანუ პრესა იყო, რომლითაც განმანათლებლობის თემა მართლა მუშაობდა და რაშიც ილიამ დიდი წვლილი შეიტანა, ანუ ახალ იდენტობათა სქემა, რომელიც ილიამ "მამული, ენა, სარწმუნოების" შემდეგ მოინიშნა, რა თქმა უნდა ევროპულია. ჩვენი პრობლემა ისაა, მოვახერხეთ თუ არა ახალ იდენტობათა სისტემაში ამ ყველაფრის განხორციელება, ნაწილობრივ ალბათ მოვახერხეთ, რადგან ყველაზე რთულ წლებში გაჩნდა ქართული უნივერსიტეტი. მიუხედავად იმისა, რომ პარადიგმატული სივრცე გვქონდა, ფინანსური სისტემა ვერ გავქაჩეთ, თორემ ეს სივრცე რომ ჩვენს თავზე აგვეღო, შეიძლებოდა აღმოსავლური შვეიცარია ვყოფილიყავით.  ვერც ვირტუალური საინფორმაციო სივრცე გამოვიყენეთ. სამივე გზა მოგვინიშნა და სამივეს ინიციატორი თვითონ იყო, მაგრამ იმ გზას გავყევით? ჩვენი პრობლემა ისაა, რომ ილიას ღირებულებათა სისტემასთან, მის იდენტობასთან მხოლოდ ფორმალური დამოკიდებულება გვაქვს.

ქეთი - ვინ გვაცალა განვითარება, საბჭოთა სივრცის ნაწილი გავხდით და ბუნებრივად მოხდა  ჩვენი ისტორიისა და ტრადიციის წყვეტა, რომელმაც თავის მხრივ, გარკვეული კონსერვაცია მოახდინა.[pagebreak]

ლელა იაკობაშვილი
ლელა - კონსერვაცია ნამდვილად მოხდა. ტრადიცია ხომ ცოცხალი რამ არ არის., ეს არის ძალისხმევა, შეინარჩუნო კომუნიკაცია წარსულთან, ოღონდ რაღაცა სუროგატით, სიცოცხლის თანამედროვე ვერსიით, რომელიც ფუნქციონალურადღა მუშაობს მხოლოდ.

ინგრიდი - ჩემი აზრით, იდენტობისა და ტრადიციის შენარჩუნებას ძალიან დიდი შრომა სჭირდება. ხშირად, როცა ქართველებთან ვმსჯელობ, ისეთი განცდა მრჩება, რომ ქართველს შეუძლია ყველაფერი მიიღოს უშრომლად, ჰაერისაგან, წყლისაგან, ბუნებისაგან. ამაში ბუნებაც ხელს უწყობს, აქ რთველი შეიძლება ორჯერ-სამჯერ მოიწიოს წელიწადში. მე მგონი, ილია ჭავჭავაძემ ზუსტად დაინახა ის, რომ ძალიან დიდი შრომაა საჭირო, იდენტობა კი თავის მხრივ, არჩევანსაც გულისხმობს. შენ თვითონ უნდა გადაწყვიტო, საითკენ მიდიხარ და რატომ, ანუ იდენტობას სჭირდება გაცნობიერება, ისე, ჰაერზე, ვერაფერს მივიღებთ, ან მივიღებთ, მაგრამ ვერ განვვითარდებით. რასაც იდენტობაზე და ტრადიციაზე ვამბობ, იგივეს ვიტყვი სიყვარულზე. ძალიან ხშირად ქართველი თვლის, რომ სიყვარულისთვის არ უნდა იშრომოს, არ უნდა იბრძოლოს, არ უნდა იფიქროს, არ უნდა ისაუბროს, უბრალოდ უნდა მიიღოს ის, რაც მოდის და მიდის.

ლელა - სიმღერაც გვაქვს სიყვარულზე: "როგორც მოვა, ისე წავა, წავა თავისთავადა".

ინგრიდი - როცა მოდის, კი ბატონო, მაგრამ როცა მიდის, იქ არანაირი დაფიქრება, პატივისცემის მომენტი არ არის. ვფიქრობ, ქართველებს თავისებური დამოკიდებულება აქვთ იდენტობის, სიყვარულის და საერთოდ, სიცოცხლის მიმართ. ერთი ანეგდოტი მახსენდება: კახელი გლეხი ისვენებს კაკლის ხის ჩრდილში, ღვინოს სვამს და ნეტარებს. მიდის ამერიკელი მილიარდერი და ეკითხება - რას აკეთებ მთელი დღის განმავლობაშიო? ცხელა, რა უნდა გავაკეთოო - პასუხობს გლეხი. ადექი, დაბერტყე ეგ კაკლის ხე, წაიღე ბაზარში, გაყიდე და შემოსავალი გაგიჩნდებაო - არიგებს ამერიკელი. მერე, რაო? - ეკითხება გლეხი. მერე ანგარიშს გახსნი, თანხას აბრუნებ, ფული ფულს მოგიტანსო. ჰოდა, მერე, რაო - გლეხმა. მერე საწარმოს გახსნი, გამდიდრდები. მერე, რაო - ისევ იკითხა გლეხმა. მერე შეგიძლია დაისვენო, წამოწვე კაკლის ხის ჩრდილში და ხედით ისიამოვნოო - დაარიგა ამერიკელმა. კი მაგრამო, - განცვიფრდა გლეხი - ამწუთას ხომ ამას ვაკეთებო. მე მგონი, ძალიან ხშირად, ქართველისათვის სიცოცხლე და დრო ერთი და იგივე განზომილებაა, შენ რომ სუნთქავ და არსებობ, ეს საკმარისია. მილიონერი კი უნდა იყოს, მაგრამ ამისათვის ყველაფერს გააკეთებს, შრომის გარდა. მე, როგორც უცხოელს, არანაირი პრეტენზია არა მაქვს ქართველის მიმართ, შემიძლია ჩავალაგო ჩემოდანი და წავიდე, მაგრამ ვინაიდან ჩემოდანს არ ვალაგებ და არ მივდივარ, ვიფიქრე ჩემი ხედვა გამეზიარებინა თქვენთვის.

დათო - ტრადიციისადმი ჩემი დამოკიდებულება ასეთია: კარგი ტრადიცია უნდა შევინარჩუნოთ, ცუდი - არა. როცა ილია პირველად ჩამოიყვანეს თბილისში, ასეთი ტრადიცია არსებობდა - თუ პირველად შედიოდი ქალაქში, ქვა უნდა გადაგეყლაპა. ილიასაც გადააყლაპეს ქვა. ახლა, რამდენჯერაც თბილისს მოვადგებით, იმდენი ქვა რომ ვყლაპოთ, რა მოგვივა? ეს ტრადიცია გაქრა. საერთოდ, ყველა ტრადიციას აქვს თავისი წარმოშობა და ლოგიკა, მაგრამ ტრადიცია, რომელიც ხელს გვიშლის განვითარებაში, უნდა გაქრეს.

ქეთი - ქვის ყლაპვამდე რომ არ დავიყვანოთ ჩვენი სადისკუსიო თემა, ვიცით, რა არის კარგი და ცუდი ტრადიცია?

ლელა - ღირებულია ის ტრადიცია, რომელიც ახერხებს სიცოცხლის რეჟიმში ჩემს მოთავსებას, რომელიც ხელს მიწყობს იმაში, რომ ცოცხალი დავრჩე, ვიფეთქო, ვისუნთქო და შემეძლოს გარედან ჰაერის შემოტანა.

სერგო - ჰაიდეგერს აქვს ნათქვამი - "ტრადიცია ხშირად ფარავს იმას, რისი გადმოცემაც სურს" ანუ როცა ტრადიციას მსჯელობის გარეშე იღებ და არ აცნობიერებ, არ შლი, რას ნიშნავს ის, გარკვეულწილად ცნობიერება იკეტება და შესაძლებელია ასეთი ტრადიცია აღმოჩნდეს საკმაოდ მძიმე ტვირთი. არსებობს ასეთი ცნება- ტრადიციის დესტრუქცია, რომელიც იმას კი არ ნიშნავს, რომ უნდა დავანგრიოთ, გადავაგდოთ, მოვსპოთ რაღაცა, ეს ნიშნავს, რომ გადავწმინდოთ ეს ტრადიცია იმისათვის, რომ დავინახოთ, რა იმალება საფუძველში. ამის გარეშე საერთოდ წარმოუდგენელია ერად ჩამოყალიბება. ერად ჩამოყალიბება  ნიშნავს იმას, რასაც ამბობდა ილია - ჩვენი არჩევანით ვქმნით არა მარტო მომავალს, არამედ ვირჩევთ წარსულსაც.  წარსულიდან რაღაცის  გაუცნობიერებლად აღება ნიშნავს იმას, რომ ჩვენ ვართ ტრადიციული საზოგადოება, რომელიც არჩევანს კი არ აკეთებს, არამედ რაღაცას იღებს არჩევანის გარეშე.

ქეთი - მერაბ მამარდაშვილი ამბობს ასეთ რამეს: შეუძლებელია მოინდომო და დაიწყო ტრადიცია, თუ უკვე არ ზიხარ ტრადიციაში, ისევე როგორც შეუძლებელია მოინდომო და დაიწყო აზროვნება, თუ არ ზიხარ აზროვნებაში. ჩვენ შეგვიძლია შევიდეთ აზროვნების უკვე წამოწყებულ აქტში და გავაგრძელოთ იგი, ისევე როგორც ტრადიციაში. ეს ადამიანი ტრადიციას და აზროვნებას სიღრმისეულად აკავშირებს ერთმანეთთან. აქედან გამომდინარე, უფრო აზროვნების კატეგორია მგონია ტრადიცია, ვიდრე გარეგნული მხარის, წეს-ჩვეულებების, შეხედულებების, ტემპერამენტის, ხასიათისა თუ ქცევის.[pagebreak]

დათო ტურაშვილი
დათო - ჩვენი სტერეოტიპული აზროვნების გამო სულ გვეშინია, რომ მნიშვნელოვან ფასეულობებს დავკარგავთ. სინამდვილეში პირიქითაა. ევროპაში, ვინც მოინდომა, მშვენივრად შეუთავსა თავისი ტრადიცია თანამედროვეობას. ისეთი ტრადიციებით ცხოვრონენ ესპანელები, გაგიჟდები, ტრადიციიდან ის ფასეულობები აიღეს, რომელიც აუცილებელია თანამედროვე სახელმწიფოს შექმნისათვის. ჩემთვის ესაა ევროპული იდენტობა - მე, როგორც სახელმწიფომ, გავითავისო, გავიცნობიერო იმ ფასეულობებისა და ინსტიტუტების აუცილებლობა ჩემს ქვეყანაში, რომელსაც ეფუძნება თანამედროვე ტიპის სახელმწიფო. ჩვენ ჩოხა გვიკვირს და ყველა შოტლანდიელი იკერავს ძვირადღირებულ კილტს, რომლითაც სადღესასწაულო დღეებში იმოსება და ჩვენზე უარესად თვრება.

ქეთი - ორტეგა ამბობს, რომ "არქაისტი ერებისთვის ნიშანდობლივია მომავლისადმი ინტერესის უქონლობა და ჰიპერტროფირებული ყურადღება წარსულის მიმართ. ევროპელები უფრო მომავალზე ვართ ორიენტირებული, ჩვენთვის დრო თანდებულით - მდე კი არ იწყება, არამედ ზმნიზედით - შემდეგ". ჩვენ მუდმივად ვქმნით წარსულის ხატებს,  ვცხოვრობთ მითებით და გვეშინია მათი დამსხვრევის, რითაც,  პირველ რიგში, საკუთარ უსუსურობას ვმალავთ.

სერგო - ევროპა და ევროპული ფასეულობები პირველ რიგში ნიშნავს თვითრეფლექსიას ანუ საკუთარ თავზე, საკუთარ ისტორიაზე, წარსულსა და მომავალზე დაფიქრებას, რაც თავისუფლების გარანტიას იძლევა. პიროვნების თავისუფლება არის ის ღირებულება, რომლითაც ვხდები თანამედროვე ტიპის ადამიანი და შემიძლია შევქმნა თანამედროვე ტიპის სახელმწიფო. როდესაც ამერიკელები და ევროპელები მიგვითითებენ იმაზე, რომ ჩვენთან ირღვევა პიროვნების თავისუფლება, ეს იმას კი არ ნიშნავს, რომ მათ აწუხებთ გოგას ან პეტრეს თავისუფლების ხარისხი, ისინი ამით გეუბნებიან, რომ როდესაც შენ ერთი პიროვნების უფლებებს ლახავ, არა ხარ თანამედროვე ტიპის სახელმწიფო და ჩვენს თანამეგობრობაში ამიტომ ვერ შემოდიხარ. როცა ჩვენ რაღაცის გვეშინია, ხომ არ გვეშინია ზუსტად ამ ღირებულების - საკუთარ თავზე დაფიქრებისა და თავისუფლების ღირებულების აღიარების?

ინგრიდი - შიში არის ცუდი ინტუიცია და ნიშნავს იმას, რომ გინდა გააჩერო უკვე დაწყებული პროცესი. შიშის დაძლევის ერთ-ერთი გზა ისაა, რომ გახსნა თავად შიში, კომპრომისზე წახვიდე, გამოსავალი იპოვნო, დადებითი მხარე დაინახო. რაც შეეხება ტრადიციას, არსებობს კულტურული და ყოფითი ტრადიციები. მნიშვნელოვანია ის, რომ ხალხი დაფიქრდეს ყოფით ტრადიციებზე, ქართველებს ძალიან ეშინიათ იმის, რომ ევროკავშირში შესვლა მათ ტრადიციებს დაანგრევს. მე მგონი, ქართველს არ უნდა შეეშინდეს იმ შემთხვევაში, თუ ყოფითი, მართლა ფასეული ტრადიციები მხოლოდ ნიღაბი არ იქნება. ხანდახან ვხედავ, რომ ქართველების სტუმართმოყვარეობა, ერთგულება და პატივისცემა ძალიან ხშირად ნიღაბია. მაგალითად, სადმე უცხოელი სტუმარი ჰყავთ, რომელმაც არ იცის ქართული, მაგრამ მე ვიცი ქართული და მესმის, რას ამბობენ სტუმარზე, რომელსაც ხშირად დასცინიან თავისი განსხვავებულობის გამო. ჩემთვის ტრადიციის გაგება იმას ნიშნავს, რომ დაფიქრდე და აირჩიო - გინდა თუ არა ეს ტრადიცია. თუ გაწუხებს იმ ადამიანთან ურთიერთობა, ჯობია გულწრფელად უთხრა, ვიდრე ინარჩუნებდე ფორმას შინაარსის გარეშე. ძალიან ადვილად შეიძლება უცხოელი მსხვერპლი გახდეს, იმიტომ, რომ მატყუარა არის ხოლმე ქართული ტრადიციები და ურთიერთობის ფორმები. შეიძლება 7 წელი ან მეტი დაგჭირდეს, ვიდრე გაიგებ, ნიღბის იქით რას მალავს ქართველი.

ლელა - ნებისმიერი კულტურა ფორმალურ ნიღაბთა მთელი სისტემაა. ესა თუ ის ნიღაბი უნდა მოვირგო, რომ გავხდე ქართველი, ინგლისელი, ფრანგი და ა.შ. მთელი "კულტურული აღზრდის" თემა ეს არის ნიღბის მიხედვით შენი სახის აწყობა. კარგად მესმის, რა პრობლემაც აქვს უცხოელს. ქართულ ტრადიციას აქვს ერთი უცნაური თვისება - ის იქით უნდა გაეკიდოს უცხოს, ოღონდ ჩემს წიაღში ნუ მოვა, სადაც მე თამადა მყავს, იქ მე დავცინებ, არ შემოვუშვებ - ეს არის კონსერვირების მაღალი ხარისხი. ტრადიცია არის ხისტი თუ ტრადიცია არის ცოცხალი, მფეთქავი, შეუძლია თუ არა ადაპტირდეს დროსთან - ეგ პრობლემა გვაქვს. ეს არის კონფლიქტური კულტურა, ერთი მხრივ კონსერვირებულობის ხარისხსა და მეორე მხრივ, ტრანზისტულობას შორის. ტრანზისტულობა ნიშნავს იმას, როცა არაფერს იღებ და კონსერვაციის ხარჯზე ცდილობ გადარჩენას. ახლაც ტრანზისტულია ჩვენი კულტურა. სიმპტომატურია ის, რომ საქართველოს დერეფანი დავარქვით. ტოპოსი არ არის დერეფანი, სადაც შეიძლება იცხოვრო. თუ დერეფანი ხარ, გამოდის, რომ სხვები დადიან შენზე და სხვები ცხოვრობენ, თანაც დროებით.

დათო - ინგრიდი რომ ჩვენს შიშებზე ამბობდა, ამ შიშსაც თავისი საფუძველი და ლოგიკა აქვს. ჩვენ ხომ სახელმწიფო და სახელმწიფოებრივი შეგნება არასოდეს გვქონია, ამიტომაც ნებისმიერი კრიტიკული დამოკიდებულება იწვევს იმის შიშს, რომ ფასეულობებს გვართმევენ. რატომ ტყდება ხოლმე თამარსა და დავითზე ერთი ამბავი, როცა ვინმე კრიტიკულს იტყვის? იმიტომ, რომ სახელმწიფო არ გვქონია და ისინი გაიგივებული არიან შენს ქვეყანასთან. აბა, საფრანგეთსა და სხვა ქვეყნებში ისეთი რევიზიონიზმი ხდება, გინდა ისტორიისა და გინდა ფასეულობების, მაგრამ ამას არავინ აღიქვამს ისე ტრაგიკულად, როგორც ჩვენთან. აქ სულ გონიათ, რომ შემოვლენ ამერიკელები და მართლმადიდებლობას მოგვპარავენ.

ქეთი - ქართველებს ყველაზე მძაფრი რეაქცია აქვთ ხოლმე რელიგიურ საკითხებთან დაკავშირებით. ხშირად მომისმენია აზრები იმის შესახებ, რომ თუ ჩვენ რაღაცას შევცვლით ზოგად კულტურულ ტრადიციაში, ეს გადაგვაგვარებს, რწმენას მოგვისპობს და ა.შ. რელიგიური ტრადიციისა თუ ტრადიციული რელიგიის ვერგაგება ხომ არ არის ის ბარიერი, რომელიც ხელს გვიშლის განვითარებაში.[pagebreak]

სერგო რატიანი
სერგო - ჩვენი დამოკიდებულება ქრისტიანული ღირებულებების მიმართ მართლაც სავალალოა. ქართული საზოგადოებისთვის მართლმადიდებლობა გახდა იდენტობის ნიშანი და, გარკვეულწილად, თავდაცვის მექანიზმიც. როცა მართლმადიდებლობას მექანიკურად ვიღებთ, ჩვენდა უნებურად ვამტკიცებთ, რომ ეს არ არის რწმენა, ეს არის ტრადიცია. რწმენასა და ტრადიციას შორის კი დიდი სხვაობაა. ტრადიცია ნიშნავს არჩევანის არგაკეთებას და მიკუთვნებულობას წარსულისადმი ყოველგვარი გააზრების გარეშე, რწმენა კი ყოველთვის ნიშნავს არჩევანს. მიუხედავად იმისა, რომ ბაბუაშენი მართლმადიდებელი იყო, შენ გჭირდება ძალისხმევა იმისათვის, რომ მართლმადიდებელი გახდე, რადგან ავტომატურად, ბაბუაშენის რწმენა არ ნიშნავს შენსას. ეს გააკეთა 70-წლიანმა საბჭოთა ტრადიციამ, რომელიც ძალზე ძლიერი აღმოჩნდა და რომელშიც დღესაც ვცხოვრობთ. თუკი საბჭოთა დროს, მანამდე არსებულ ტრადიციას ვაღიარებდით ჩვენს წარსულად, დღეს, ფაქტობრივად, საბჭოთა დრო ხდება ტრადიცია და ბევრი მენტალურად მისტირის ამ დროს. არადა, საბჭოთა "საზოგადოება" იყო თანამედროვე საზოგადოების არგანხორციელების პროცესი და ამან დაგვაბრუნა ძალიან უკან, მან ჩაშალა ყველა ის ღირებულება, რაც თანამედროვე საზოგადოებისთვის არის მნიშვნელოვანი. ამოსავალი წერტილი იმისა, რამაც შექმნა ევროპა, არის ის, რომ უპირატესობა ენიჭება მას, ვინც შრომობს და ამით იღებს თანხას. ჩვენ ფულის კულტზე გავაკეთეთ აქცენტი და არა შრომაზე, რაც სუფთა საბჭოთა ტრადიციაა.

ლელა - დასავლელისთვის, რომლის ყველაზე სერიოზული იდენტობა არის საქმე, ფული ხდება ინსტრუმენტი. ჩვენთან ფული შემოვიდა, როგორც დასავლური ღირებულება, ოღონდ ვერ მივმხდარვართ, რა არის ეს - ძალაუფლების ელემენტია, ახალი თაობის ახალი იდენტობაა, რომელიც მერსედესში, ჯიპში და ახალი ქართველის ნიშნებში გამოიხატება თუ რა არის, იმიტომ, რომ ისევ და ისევ ახალ ნიღაბს ვირგებთ. მართლაც საკითხავია, რა ანაცვლებს იმ ეგზისტენციალურ ადგილს, რომელსაც თავის დროზე რელიგია იკავებდა, არსებობს თუ არა ის მგრძნობელი წერტილები, რომლითაც სამყაროსთან ვარ იდენტური ანუ ჩემს რელიგიურ არსებობას ვამართლებ, არის ეს ფული?

დათო - უხერხული, მეტიც, მკრეხელური მგონია ამაზე ლაპარაკი. ორსაუკუნოვანი ისტორია აქვს ჩვენს მართლმადიდებლობას და არაფერი დასაცავი არ სჭირს, იქით შეუძლია დაგვიცვას. ძლიერ სახელმწიფოს არაფრის შიში არ აქვს. როცა ძლიერი იყო საქართველო, მთაწმინდელები ბუდისტურ და ინდურ ლიტერატურას თარგმნიდნენ. მთელს ევროპაში "სიბრძნე ბალავარისა" მთაწმინდელების გავრცელებულია. როცა სხვა საშუალებებიც გაქვს იდენტიფიკაციის და შენს ეთნიურ წარმოშობას მხოლოდ ამას არ უკავშირებ, მაშინ არც გეშინია, გაბედული ხარ, "ბალავარის" თარგმნაც შეგიძლია და დანარჩენ სამყაროსთანაც ისე ლაღად და თავისუფლად ურთიერთობ, არც კი ფიქრობ იმაზე, რომ ვიღაც მოგერევა, დაგჩაგრავს, რწმენას წაგართმევს. ეს მოიტანა არასწორმა ცოდნამ და საბჭოური სიბნელის პერიოდმა. არ მომწონს ის ფაქტიც, როცა მარტო ფანატიკოსები ხდებიან მართლმადიდებლობის აქტიური დამცველები და საშინელ ორთოდოქსულ ცნობიერებასთან იგივდებიან. სინამდვილეში, ვინც იცის ქართული მართლმადიდებელი ეკლესიის ისტორია, ისიც იცის, რომ ევროპისაგან განსხვავებით, აქ საშინელებები და ინკვიზიციები არ მომხდარა. ეს იყო ძალიან თავისუფალი, ღია რელიგიური სამყარო, რომელიც ადამიანთა გარკვეული ჯგუფების აქტიურობის გამო ნელ-ნელა იგივდება ჩაკეტილობასთან. ორი უკიდურესობა წარმოიშვა, არ არის ჯანმრთელი შუალედი, იმის შეგნება, რომ ეს არის ჩვენი ისტორიის, ჩვენი კულტურის, ჩვენი რელიგიის ნაწილი, ისეთივე განსხვავებული, როგორც უამრავი რამ.

ქეთი - სერგომ თქვა, დღეს უფრო მეტად ვართ საბჭოთა ტრადიციაში, ვიდრე ეს საბჭოეთის დროს იყოო. როგორ მუშაობს ეს ტრადიცია და რა დრო დასჭირდება ამ ცნობიერების გაწმენდას. საბჭოური ცნობიერების მკვეთრი გამოვლენა მგონია ისიც, როცა ყოველდღიურად ჩაგვჩიჩინებენ, რომ პირველად საქართველოში დავიწყეთ სწავლა, პირველად ვისწავლეთ შრომა, პირველად ავაშენეთ, ყველაფერი პირველად, პირველად!

დათო - ვინც ლათინოამერიკული ლიტერატურა იცის, გინდა ლიოსასთან და გინდა მარკესთან ხშირად შეხვდება ასეთი ტექსტები, 60-70-იანი წლების ლათინოამერიკის ქვეყნების მმართველების ტექსტები, როგორ მოიყვანეს ყველაზე დიდი ვაშლი. შორს კი არ იყვნენ საბჭოური მოდელისაგან. ჩემი აზრით, ყველაზე ცუდი მემკვიდრეობა, რომელიც ევროპულ სივრცესა და ფასეულობებს გვაშორებს, ეს არის საშინელი დამოკიდებულება განსხვავებული აზრისადმი. რომელი ჯგუფიდანაც უნდა ისმოდეს განსხვავებული აზრი, ხელისუფლების შეფასება არის ერთგვაროვანი - ის მტერია ან აგენტი. ჩვენი სურვილები დასავლეთთან ინტეგრაციისა მხოლოდ დეკლარირებულია, სინამდვილეში მენტალურად ისევ საბჭოთა ტრადიციაში დავრჩით, ვერაფრით წარმოგვიდგენია, ვერც ჩვენ, საზოგადოებას და ვერც ხელისუფლებას (ამ შემთხვევაში ძალიან ვგავართ ერთმანეთს), რომ ჩვენგან რადიკალურად განსხვავებულ აზრსაც აქვს არსებობის უფლება. ამიტომაც ვტკეპნით ერთ ადგილს და წინ ვერ მივდივართ. მენტალური პრობლემა ისაა, რომ საბჭოური მემკვიდრეობის პროდუქტები ვართ. მოსეს კომპასი კი არ დაუკარგავს, 40 წელი რომ ატარა ხალხი უდაბნოში, ისეთი თაობის აღზრდაა საჭირო, რომელიც მენტალურად არ იქნება მონა. საბჭოური აზროვნება იყო მონის აზროვნება, რომლისგან გათავისუფლებასაც დრო სჭირდება.

ქეთი - ქართველები მსჯელობას მოსაწყენ საქმედ თვლიან ხოლმე, მოდით კონკრეტიკა შემოვიტანოთ და ვთქვათ, რა არ მოგწონთ ჩვენს ტრადიციებში და პირველ რიგში რას შეცვლიდით?

ლელა - მინდა დაიმსხვრეს ის მითი, რომელიც ბოლშევიკებმა შექმნეს საბჭოთა ადამიანის სახით, როცა ეგზისტენციალური არსება აღარ ვარ და მხოლოდ ბელადის მიმართ ვარ მგრძნობიარე - ეს მითი ნუ ჩანაცვლდება, ამ ინერციაში ნუ დავრჩებით, ნუ ვიტყვით ხვალაც, რომ პირველი მე ვიქნები, ვინც ყველაზე დიდ ვაშლს გამოვიყვან.  ჩვენ კი ვამბობთ, რომ ის ტრადიციული ღირებულებები, რომელიც მითოლოგიურ საბურველში იყო გახვეული, აქტიური აღარ არის, მაგრამ როცა თანამედროვე მითის შემოქმედნი სახელმწიფოებრივი მითოსის კოპირებას ახდენენ, როგორ გამოვალთ ამ ინერციიდან? მამარდაშვილი ამბობდა, რომ საბჭოური გამოცდილება უსარგებლო გამოცდილებაა, რომლისგანაც ვერაფერს ისწავლიო. თუ ჩვენ მხოლოდ ახალ სიმულაციურ სქემაში გადავედით და ვიძახეთ, რომ დღეს დავიბადეთ, დღეს ავაშენეთ, ანუ წყვეტა მოვახდინეთ ისტორიისა, რას მივაღწევთ? დღეს ჩვილი იბადება, მაგრამ იმ ჩვილს მშობელი ჰყავს.[pagebreak]

ინგრიდ დეხრავე
ინგრიდი - რაზეც ახლა ვმსჯელობთ, ეს მარტო საქართველოს პრობლემა არ არის. მთელ მსოფლიოში აღმოჩნდა, რომ არ არსებობს ხედვა, გარკვეული მიმართულება იმისა, თუ საითკენ მივდივართ,  ბევრი პრობლემა და საკითხი გლობალური გახდა. მე მგონი, ილუზიაა ისიც, რომ ყველა და ყველაფერი ერთნაირი გახდება. სწორედ ახლა ევროკავშირში (ცნობიერად არ ვამბობ ევროპას, იმიტომ, რომ ევროკავშირი პოლიტიკური ცნებაა) მიდის მსჯელობა იმაზე, რომ მნიშვნელოვანია მრავალფეროვნება, კულტურული ფასეულობები და ტრადიციები, მხოლოდ პოლიტიკასა და ეკონომიკაზე კი არ კეთდება აქცენტი, არამედ კულტურაზე, იდენტობასა და თვითმყოფადობაზე, რაც მისაღები უნდა იყოს ქართველებისათვის.

მე რაც არ მომწონს ქართულ ტრადიციებში, უკვე ვთქვი - ეს არის სიზარმაცე და არაგულწრფელობა.

დათო - შენ რომ თქვი, სიყვარულისთვის უნდა იბრძოლოო, ეგ ყველაზე მეტად მომეწონა.

ინგრიდი - სიყვარულისათვის მე საქართველოში ჩამოვედი. ეს ჩემი გზაა საქართველოსაკენ, რომელზეც დიდი და მწარე გამოცდილება მივიღე.

სერგო - არმოსაწონი, რაც საბჭოთა გამოცდილებიდან დაგვრჩა და დღემდე მოგვყვება, ეს არის ინფანტილიზმი, ეს არის ჩვენი ბავშვები 50-60 წლამდე. შევცვლიდი იმას, რომ უფრო მეტად ვიყოთ ჩართულები საზოგადოებრივ ცხოვრებაში და რაც მთავარია, არჩევანი იყოს ყველაზე მნიშვნელოვანი. ვერ ვიტყვი, რომ ტრადიციები მაღიზიანებს. უფრო მაღიზიანებს ჩვენი დამოკიდებულება. ტრადიცია არის გარკვეული რეალობის, სივრცეების აღწერა, როდესაც ამას ფეტიშად იხდი და თავზე იფარებ, ეგაა პრობლემა.

დათო - არც მე მაღიზიანებს ჩვენი ტრადიციები, პირიქით, მეჩვენება, რომ უამრავი რამ დავკარგეთ. რამდენი საკარნავალო რიტუალი გაქრა, რამდენი თავშეყრის ადგილები მოგვისპეს რუსებმა, თავისი აშენებული ოპერაც კი დაწვეს, ხალხი რომ არ შეკრებილიყო. ილია ხომ გინახავთ ფოტოებზე, 200 კაცთან რომაა გადაღებული, კარნავალია, აბა რა არის, სად იყო მაშინ რიო დე ჟანეიროს კარნავალები. ჩვენ არაფერი გვითქვამს ქართულ სუფრაზე, არადა, ჩემი აზრით, ჩვენი ხასიათის, ეთნოფსიქოლოგიური თავისებურებების და სხვა უამრავი რამის გამო ქართველმა მოძებნა გადასარევი გამოსავალი. მას არ შეეძლო მუხლებზე ხოხიალი და თავის რტყმევა, რომელიც რუსებმა შემოიღეს ეკლესიებში, ჩვენ მუხლის მოდრეკა ვიცოდით. დაუკვირდით, საიდან მოდის სიტყვა დალოცვა, ლოცვის ჩანაცვლებაა სუფრა. კვირას გამოიპრანჭებოდა ქართველი კაცი, თეთრ ჩოხას ჩაიცვამდა და წირვაზე წავიდოდა, მაგრამ ყოველდღე ხომ ვერ გააკეთებდა ამას, ამიტომაც ერჩივნა ამის სუბლიმაცია სუფრაზე მოეხდინა, იგივეს შესრულებას რიტუალურადაც ახერხებდა სუფრაზე.

ქეთი - რა მიკვირს იცი? სადაც ჩვენ არ ვყოფილვართ, რაც არ გვინახავს, ის გვაქვს გაიდეალებული, რასაც ვხედავთ, იმას ან სხვას ვაბრალებთ ან თვალს ვარიდებთ, თუნდაც ღრეობას.

დათო - მე რომელ სუფრაზეც ვლაპარაკობ, იქ სულ რამდენიმე სადღეგრძელო იყო, ღრეობა მერე შემოვიდა, შენ რომ აღარ იბრძოდი და სამშობლო აღარ გქონდა, მერე დაიწყო გოჭების ჭამა.

ქეთი - ესე იგი, ან უნდა გებრძოლა, ან უნდა გელოთა, სხვა გზა არ არსებობდა?

დათო - სხვა გზა იყო ილიას გზა, რასაც იძახდა, მოდი ვიშრომოთო და მოკლეს, წიწამურში დახვდა მთელი საქართველო. მე არა მაქვს გაიდეალებული დამოკიდებულება, ჩვენი ტრადიცია და წარსული ისეთივეა, როგორიც სხვების, მომხიბვლელი ფურცელიც უამრავია და ცუდიც ბევრია. რითაც საამაყოა, ძალიანაც ვამაყობ, მაგრამ არ მინდა მარტო წარსულით ცხოვრება, ვგრძნობ, რომ ეს შემაფერხებელია. აწმყო რომ არა გვაქვს, ესეც ფაქტია, მომავალი კიდევ დღევანდელობაზე ბუნდოვანია - საშინელებაა ასე ცხოვრება.

ლელა - მითში არის ერთი გენიალური ფრაზა: უკან არ მიიხედო, თორემ გაქვავდები, ოღონდ მზერა თუ არა გაქვს და მარტო ხედვა გაქვს, შენი საქმე წასულია.

ინგრიდი - წინ რომ გაიხედო, პასუხისმგებლობის გრძნობა უნდა გქონდეს. როცა უკან იყურები, პასუხისმგებლობა ნაკლებად გაქვს, რადგან ყველაფერი შექმნილია, კულტურაში, ტრადიციაში, სახელმწიფოშიც კი, გაჟღენთილია და არსებობს, მაგრამ წინ რომ გაიხედო, შენ სრულიად მარტო ხარ და პასუხისმგებლობა დიდია, როგორ გააკეთებ, რას შექმნი? თქვენი საუბრიდან გავიგე, რომ ბევრი ტრადიცია დამახინჯებული და გადაგვარებულია, ახლა უნდა გადაწყვიტოთ, რისი აღდგენა გსურთ და რისი არა. თქვენი მცდელობა იმას ნიშნავს, რომ გინდათ თქვენი ტრადიციები განახლებული, ენერგიული სახით შეიტანოთ თანამედროვე ყოფასა და კულტურაში. ბევრი რამ შეიძლება ისწავლოთ ევროპისაგან, ინგლისი კარგი მაგალითია იმისა, თუ როგორ უნდა შეუხამო ტრადიცია თანამედროვეობას.

ქეთი - მარტო ჩვენ უნდა ავიღოთ ყველაფერი სხვა კულტურებისაგან, ჩვენგან არავინ მდიდრდება, დავიჯერო ასეთი გადასაყრელები ვართ?

ინგრიდი - არც ეგრეა საქმე და გეტყვით რატომაც. რამდენიმე წლის წინ მოვაწყვეთ საერთაშორისო გამოფენა, სახელწოდებით "აპენდიქსი", რომლის მიზანი იყო ეჩვენებინა, რა ფუნქცია აქვს კავკასიას მსოფლიო გლობალიზაციის პროცესში. აპენდიქსი, ქართულად ბრმანაწლავია, რომელიც თითქოს ზედმეტია, არაფერში გჭირდება და არ იცი, როდის აფეთქდება, ამიტომაც წინასწარ აშორებდნენ ექიმები, მერე კი მიხვდნენ, რომ აპენდიქსი ძალიან მნიშვნელოვანია ორგანიზმის იმუნიტეტისათვის და  დღეს ყველა ცდილობს მის შენარჩუნებას. ჩვენ დავინახეთ კავკასია, როგორც აპენდიქსი, ხატი-სიმბოლო, რომელიც დედამიწიდან ძალიან კარგად სჩანს და ჰგონიათ, რომ საჭირო არ არის, მაგრამ მას შეუძლია მსოფლიოსათვის იმუნიტეტის როლი შეასრულოს. მეორეცაა, თუ ბრმანაწლავი აფეთქდება, პერიტონიტი იწყება და შეიძლება მთელი ორგანიზმი დაიღუპოს. თუ კავკასია მოკვდება ან აღარ იქნება ის კავკასია, რომელიც შორეული წარსულიდან მოდის, ეს ნიშნავს იმას, რომ მსოფლიო იმუნიტეტს დაკარგავს. ჩემთვის ეს იყო ახალი რეალობა და კიდევ ერთი მიზეზი, რის გამოც აქ ცხოვრება გადავწყვიტე.

დათო - ოჰ, შენ გაიხარე, ინგრიდ, ძლივს არ გადავრჩით?

ლელა - გამოდის, რომ ქართველებმა კიდევ ერთი იდენტობა შევიძინეთ - აპენდიქსის, რომელიც დერეფანს ნამდვილად ჯობია.

ქეთი - რაც გვინდოდა, ის ავიტაცეთ, რაც არა, მივაჩუმათეთ.

დათო - რა ვქნათ, ასეთები ვართ ქართველები, მე მგონი, გადასარევი ხალხი ვართ, მაშრიყიდან მაღრიბამდე.

@